Święty Apolinary ozdobił Kościół niezwykłym męczeństwem. Apolinary zgodnie z nakazem swojego Boga oddał duszę swoją na tej ziemi, aby ją na zawsze odzyskać w życiu przyszłym. Szczęśliwy, kto w ten sposób ukończył swój bieg, dochował wiary, szczęśliwy, że prawdziwie jako pierwszy został dostrzeżony u mety przez tych, którzy w nim pokładali nadzieję. I niech nikt nie sądzi, że ktoś, kogo nazywa się "wyznawcą", jest kimś mniejszym niż męczennik; wyznawca z woli Boga każdego dnia i po wielekroć staje do walki. Posłuchaj, co mówi św. Paweł: "Każdego dnia umieram". To zbyt mało, że ten, który dla swojego króla może często odnosić chwalebne zwycięstwo nad nieprzyjaciółmi, umiera tylko jeden raz. Męczennikiem czyni nie tyle śmierć, co wiara i gorliwość w służbie Bożej. I jak sprawą męstwa jest polec z miłości do króla w szyku bojowym, w potyczce, tak sprawą doskonałej cnoty jest przez długi czas toczyć boje i je zwyciężać. Przebiegły nieprzyjaciel wykorzystał wszystkie rodzaje swojego oręża nie do zgładzenia męczennika, bo nie od razu zadał śmierć, lecz by go doświadczyć, ponieważ męczennik mu nie uwierzył i odrzucił wszelkie nieprzyjacielskie pociski, jakiekolwiek tylko mógł. A jednak nieprzyjaciel nie mógł zachwiać niezwykle dzielnym pasterzem ani nadwerężyć jego nieustępliwości. Najważniejszą sprawą, bracia, jest wzgardzić, jeśli byłoby to konieczne, doczesnym życiem ze względu na Pana, lecz równie chwalebne jest wraz z życiem pogardzić, tak jak nasz Pan, światem.

Chrystus z niecierpliwością oczekiwał męczennika, męczennik pośpiesznie podążał do swego Pana. Słusznie powiedziałem "pośpiesznie podążał", gdyż jest to zgodne ze słowem proroka: "Powstań, wyjdź mi na spotkanie, i spójrz". Lecz aby dla własnej korzyści Kościół święty mógł otrzymać swojego obrońcę, ze wszystkich sił zabiegał u Chrystusa, by i dla zwycięzcy wybłagać wieniec sprawiedliwości i sobie na czas walki zagwarantować obecność własnego wojownika. Wyznawca często przelewał swoją krew i swoimi ranami oraz uległością umysłu świadczył o swoim Stwórcy. Patrząc w niebo, gardził ciałem i ziemią. Zwyciężył jednak, osiągnął zamierzony cel, lecz ze względu na dziecięcy i niedoświadczony jeszcze wiek Kościoła powstrzymał się przed spełnieniem swojego pragnienia męczeństwa. Mówię wiek dziecięcy, on bowiem zawsze wszystko zdobywa; on walczy bardziej łzami niż użyciem sił fizycznych. Nie tyle bowiem mogą zdziałać wygląd zewnętrzny i wysiłek mocnych, ile łzy maluczkich, ponieważ w pierwszym przypadku kruszy się ciała, w drugim - serca. W pierwszym przypadku można ledwo poruszyć przekonania umysłu, w drugim zstępuje cała pokorna dziecięca miłość.

I cóż nadto powiedzieć? Zatroszczyła się i sprawiła to święta Matka-Kościół, aby się nigdy nie oddalić od swojego biskupa. Oto żyje, oto jak dobry pasterz stoi wśród swojego stada i nigdy nie oddala się od niego duchowo ten, który wyprzedził je na pewien tylko czas. Wyprzedził, mówię, pod względem stanu; poza tym jest obecny wśród nas przez złożenie tu na spoczynek swojego ciała. Diabeł został pokonany, prześladowca spoczął w grobie; a oto ten, który dla swojego Króla pragnął dać się zabić, króluje i żyje.