Diecezja w Elblągu - podobnie jak wiele innych diecezji w Polsce - została erygowana 25 marca 1992 r. na mocy bulli św. Jana Pawła II Totus Tuus Poloniae Populus. Jej ordynariuszem jest biskup Wojciech Skibicki. Pomagają mu biskupi-seniorzy: Jacek Jezierski i Józef Wysocki. Patronami diecezji są św. Wojciech, biskup i męczennik, św. Maksymilian Maria Kolbe, prezbiter i męczennik i bł. Dorota z Mątowów Wielkich. Na terenie diecezji, obejmującym ok. 9,5 tys. km kwadratowych, mieszka 415 tys. osób. W 158 parafiach podzielonych na 20 dekanatów pracuje ok. 270 kapłanów diecezjalnych i ok. 70 zakonnych.


Pierwsza, prowizoryczna świątynia w Elblągu powstała już ok. 1240 r. Została poświęcona patronowi żeglarzy - św. Mikołajowi. Pod koniec XIII w. ludność miasta wzrosła do tego stopnia, że konieczna była przebudowa świątyni. Powstał wówczas kościół trójnawowy. W XIV w. nadano mu charakter bazyliki - z nawą główną wyższą od bocznych. 26 kwietnia 1777 r. podczas gwałtownej burzy piorun trafił w wieżę kościoła, powodując pożar, który strawił dach kościoła i uszkodził jego sklepienie. Odbudowa wieży trwała 130 lat - poświęcono ją dopiero w 1906 r. Kolejnych strat kościół św. Mikołaja doznał podczas II wojny światowej. Jego odbudowę podjęto w 1949 r.

W czerwcu 1999 r. diecezję elbląską odwiedził św. Jan Paweł II. Podczas nabożeństwa czerwcowego odprawionego w Elblągu 6 czerwca 1999 r. Ojciec Święty powiedział:

Pozdrawiam cały młody Kościół elbląski, który w szczególny sposób związany jest z postacią świętego Wojciecha. Niedaleko bowiem stąd - jak głosi tradycja - oddał on życie za Chrystusa [w Świętym Gaju]. Śmierć tego męczennika wydaje w ciągu historii obfite owoce świętości na tej ziemi. Pragnę w tym miejscu wspomnieć błogosławioną Dorotę z Mątowów, żonę i matkę dziewięciorga dzieci, a także sługę Bożą Reginę Protmann, założycielkę zgromadzenia sióstr świętej Katarzyny, [którą - jak Bóg pozwoli - wyniesie Kościół do chwały ołtarzy w czasie tej pielgrzymki w Warszawie]. W poczet błogosławionych zostanie również zaliczony syn tej ziemi, ksiądz Władysław Demski, który oddał życie w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen, broniąc publicznie krzyża znieważonego świętokradzko przez oprawców. Wy przejęliście niejako to wspaniałe duchowe dziedzictwo i trzeba, byście je chronili, rozwijali i na tym solidnym fundamencie wiary i życia religijnego budowali przyszłość tej ziemi i Kościoła elbląskiego.