Czy przemawia Bóg do naszych umysłów?... Owszem, i to jak najbardziej słodkimi słowami. Bóg przemawia, a umysł rozumie Jego słowa. Z doświadczenia wiem i wyznaję ci, że nie miałem takich darów pojmowania takiej mowy, jakie ty masz, owszem, było przeciwnie: wszystko inaczej mi się układało i napotykałem na wszelkiego rodzaju przeciwności, i to nie dlatego, żeby to w jakikolwiek sposób ode mnie zależało, lecz z powodu takiego sposobu postępowania, który się całkowicie takiemu przemawianiu sprzeciwia. Ponieważ jednak Bóg, który jest nieskończonym miłosierdziem, skierował oczy na ten bezpłodny i niezwykle suchy pień mojego życia i ponieważ już dostrzegł posąg, jaki z tego wszystkiego mocą swoją Boską wyprowadzi, raczył mnie powołać i wyrwać mimo mojego oporu z tego zepsutego świata, w jakim żyłem, żeby się spełniły przepiękne słowa psalmisty: "Z gnoju wyprowadził ubogiego i umieścił go z książętami, z książętami swojego ludu".

Przez wszystkie lata mojego życia zakonnego nie znalazłem żadnego innego narzędzia pewniejszego i szybszego do nawiązania ścisłej łączności z Jezusem poza Mszą świętą. Kiedy ją sprawuję, patrzę na wszystko z innego punktu widzenia, wszystko mierzę szerzej, szlachetniej odczuwam i bardziej duchowo. Więcej nawet, odczujesz, że dzięki niej odmieniasz się wewnętrznie, jakby coś bardziej boskiego już w tym samym było, że umysł twój ogarnia i zmienia cię w kogoś zupełnie innego. A cóż to innego być może, jeżeli nie to znamię, które się w człowieka koniecznie wpisuje, jeśli nie ta pełnia Ducha Świętego, która po wyniszczeniu tego wszystkiego, co tam ludzkiego jeszcze pozostało, Boże życie w tobie roznieci, tak że się jeszcze bardziej staniesz uczestnikiem Boskiej natury.

To jednak, co w sobie samym teraz odnajduję, czego nigdy dotychczas nie odczuwałem, co sprawia, że wszystko inaczej widzę - to wszystko ani ze studiów moich się nie zrodziło, ani z naszej solidniejszej lub maleńkiej świętości, więcej nawet: z niczego, co moje osobiste, co ludzkie. Jest to znamię, które Duch Święty wyciska, a które nazywamy charakterem kapłaństwa, który niesie ze sobą głębsze uczestniczenie w życiu Bożym i albo ku górze nas unosi, albo nawet ubóstwia; przepotężna jakaś moc, która sprawia, że o wiele łatwiejsze się stają te pragnienia i te chęci, których dotąd nigdy nie potrafiliśmy urzeczywistnić...

To, że się we mnie dokonała ta wewnętrzna przemiana, odczułem dopiero wtedy, kiedy się spotkałem z duszami... Zrozumiałem, że się Bogu spodobało użyć mnie jako narzędzie, przez które rozsiewał będzie swoje dobra. Jakże wiele dusz napełniłem pocieszeniem, jak wiele rozproszyłem utrudzeń i ucisków, jak wielkiej gorliwości dodałem niektórym, by odważniej szli trudną drogą życia! Dwaj, którzy chociaż dosyć pewni byli tego, że ich Bóg powołuje, a mimo to od Niego odeszli, teraz do Niego powrócili; inny już niemal gotowy był do odejścia z seminarium, teraz także w nim trwa uparcie i pilnie pełni wolę Bożą. Czyż to nie oczywiste, że to wszystko, czego dokonałem, uczyniłem na mocy łaski kapłaństwa, mianowicie pod kierunkiem Ducha Świętego, w którym nie ma niczego ludzkiego, a którego nigdy przedtem nie pojmowałem, tylko dopiero od dnia święceń pojmować zacząłem?...

Jest całkiem oczywiste, że prześladowanie już nastąpi, podobnie jak to, że wielu się wydaje, iż na siłę siłą odpowiedzieć trzeba. Padną jako pierwsi ci, którzy w sprawach religijnych się odznaczyli, i pewnie mnie trzeba będzie do nich zaliczyć. Oby mi się udało paść wśród pierwszych... albo powiedzmy skromniej - wśród ostatnich, byleby tylko się udało znaleźć w tej liczbie!...

Lepsze jest posłuszeństwo niż ofiary... i właśnie dlatego postanowiłem pozostać tam, gdzie mnie postawiono. Niech mi jednak wolno będzie dodać słóweczko, byleby nie zabrzmiało ono jako jakieś pomrukiwanie lub krytyka. Położenie tutaj jest pełne niebezpieczeństw i dobrze pamiętam, że Pan polecił, byśmy sobie wzajemnie spieszyli z pomocą, jeżeli chcemy, żeby On nam pomocy udzielił. Tymczasem daje się tu odczuć ogromny brak pomocy duchowej, codziennie bowiem dowiadujemy się o tych, którzy umierają bez sakramentów, a nie ma ani jednego kapłana, który by odpowiedział na tę potrzebę, ponieważ wielu z nich się ukrywa ze strachu lub z posłuszeństwa. Oczywiście mógłbym w miarę moich możliwości wziąć się za to, nie tak jak dawniej co prawda, tylko ostrożnie i rozważnie, tak jednak, by się nie wydawało, że postępuję nieroztropnie. Mój przełożony jednak trzęsie się ze strachu i ilekroć rozmawiamy na któryś z tych tematów, obawia się najgorszego. A mnie się wydaje, że istnieje coś pośredniego między nierozwagą i strachem, podobnie jak istnieje coś pośredniego między najwyższą roztropnością a zuchwałością. I to przedstawiłem, ale on powiada, że powinienem zadbać o własne życie. A cóż to jest moje życie? Czyż jeżeli je złożę w ofierze za moich braci, to nie przyniesie ono wielkich korzyści? Z pewnością nie powinno się życia tracić głupio, ale jakże to będziemy mieć w pamięci, że jesteśmy synami Ignacego, jeżeli się wycofamy, kiedy się pojawi pierwsze niebezpieczeństwo? Nie mówię tego o wszystkich, bo przecież jest bardzo wielu takich, od których przyszłość zależy i których z tego powodu ostrożnie trzeba zachować, ale kto mnie jutro potrzebował będzie lub kto mnie będzie pragnął?

Niebezpieczeństwa, na które jesteśmy narażeni, nie tylko zwiększyły liczbę katolików, ale dały nam męczenników... Zwycięstwo zatem nie jest odległe!... Wydaje mi się, że już widzę blask zmartwychwstania, tym jaśniejszy, im mroczniejsze teraz trwa prześladowanie. Zewsząd dochodzą do nas wieści o napadach, o zemstach, o zniszczeniach; już bardzo wielu zabito i liczba męczenników wzrasta z dnia na dzień. Och, oby i mnie dano uchwycić w ręce ich los!